‘Word jij de Mondriaan van morgen?’ Een verrassende slogan. Een mooie oproep. Alle leerlingen van het Mondriaan maar ook alle medewerkers wordt gevraagd om een echte Mondriaan te worden. Lijkt zo logisch. Maar is het dat ook?

In het Haags Gemeentemuseum is op dit moment een grote tentoonstelling over Mondriaan te zien. Piet Mondriaan. Een hele gewone voornaam. En een inmiddels wat exotisch klinkende achternaam. Toen hij op 1 februari 1944 was overleden in New York, schreef de New York Times over Piet uit Amersfoort  ‘dat een van de bekendste non-figuratieve kunstenaars van de wereld’ was heen gegaan. Alle grote der aarde waren op zijn begrafenis.

 Piet past in het rijtje van gewone Hollandse jongens die de wereld veranderd hebben. Meer nog dan de Michiel de Ruyters van deze wereld zijn het kunstenaars als Rembrandt, Van Gogh en Mondriaan, maar de lijst* is veel langer,  die Nederland op de kaart hebben gezet. Piet was echter nog een beetje groter dan de anderen wellicht. Hij was ‘de man die alles veranderde’.

Piet maakte aanvankelijk gewoon prachtige realistische landschappen. Maar hij was al gauw bezig met het hogere.  Met het streven naar een kunst die er voor iedereen moest zijn. Naar kunst als uitdrukking van een nieuwe wereld. Om aan zijn eigen idealen te voldoen, moest hij zichzelf steeds opnieuw uitvinden.

Voor velen zal de naam Piet Mondriaan een streng, kil en rechtlijnig beeld oproepen. Toen hij stierf aan een verwaarloosde longontsteking stond er een groot onaf schilderij – inclusief de plakbandjes op zijn ezel in zijn atelier. De Victory Boogie Woogie. Een iconisch schilderij. Een schilderij dat het ritme van de boogiewoogie verbeeldt.  Ook een schilderij waarin je het ritme van de stad kunt voelen. De kijker wordt een onderdeel van een andere wereld. Piet’s laatste schilderij. Ook een cadeau van de staat aan ons allen als markering van de overgang van gulden naar euro.

Maar moeten mijn leerlingen (en ikzelf) nu een Mondriaan worden?

Eigengereid, je eigen pad kiezen, niet bang zijn. Geboren in 1872 in Amersfoort, gestorven in New York in 1944. Opgegroeid in Winterswijk. Reisde alleen naar Parijs, Londen en New York. Leefde sober maar kleedde zich punctueel en sjiek. Tot op de dag van vandaag nog lang niet door iedereen begrepen maar hij bleef schilderen en over zijn idealen schrijven.

Sociaal, bevlogen, gefocust. Piet had een groot sociaal netwerk, zoals we dat nu zeggen. Hij en zijn vrienden verwachtten een nieuwe wereld. Bij die nieuwe wereld hoorde een andere en nieuwe kunst: een pure abstracte beeldtaal die iedereen kon begrijpen en die vooral iedereen zou ontroeren. Maar ook een andere manier van bouwen, van leven.

Enthousiast, trouw, vernieuwend. Hij was gek op jazz en andere moderne muziek. Jazz, een muziekvorm die sommige keurige tijdgenoten ‘apenmuziek’ noemde. Hij leerde de nieuwe dans de Charleston; een dans die in Nederland verboden was! Daar begreep Piet helemaal niks van: hij oefende die dans juist. Hij hield van orde en maakte van zijn woningen ‘mentale ruimten’.

Nieuwsgierig, vooruitstrevend, eigengereid. Of zo u wilt eigenwijs: hij koos zijn eigen weg. Al tijdens zijn leven wordt hij daarin gewaardeerd maar ook toen hij tegenslag onderging, bleef hij vasthouden aan zijn eigen idealen. Voor een betere wereld.

‘Word jij de Mondriaan van morgen?’ Na het zien van de tentoonstelling zou je je bijna aanmatigend noemen als iemand daar ‘ja’ op zou zeggen. Maar een beetje een Mondriaan? Ja, graag…

Yvonne Hagenaars

Meer weten:

Nu te zien in het Haags Gemeentemuseum tot 24 september de overzichtstentoonstelling ‘De ontdekking van Mondriaan’ en ‘Het verlangen naar stijl’ over architectuur en de beweging De Stijl ‘

Kijk ook op www.haagsgemeentemuseum.nl bijvoorbeeld voor een mooi filmpje over Mondriaan.

* De lijst van Nederlandse grote schilders gewaardeerd in binnen – en buitenland kunt u makkelijk maken door door de schilderswijk in Den Haag te lopen: Van der Weide, Averkamp, Hondecoeter, Potter enz.

Reageer op dit artikel

Elke avond het laatste nieuws uit Rijswijk? Gratis abonneren!